Công tác phòng, chống sốt rét ở Quảng Trị vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, ngành Y tế địa phương quyết tâm loại trừ căn bệnh này vào năm 2029 nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và góp phần thúc đẩy phát triển bền vững, nhất là ở vùng miền núi, biên giới.

Từng bước kiểm soát hiệu quả bệnh sốt rét

Quảng Trị là tỉnh có đường biên giới đất liền dài hơn 409km, giáp với Lào. Địa hình các khu vực biên giới đồi núi phức tạp, dân cư phân tán, đời sống kinh tế khó khăn khiến công tác phòng, chống dịch gặp không ít trở ngại. Đáng chú ý, người dân hai bên biên giới thường xuyên qua lại lao động, sinh hoạt qua các đường tiểu ngạch.

Trong khi đó, một số khu vực phía bạn Lào chủ yếu tập trung phát hiện và điều trị ca bệnh, chưa triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát véc-tơ truyền bệnh, khiến nguồn lây vẫn tồn tại và có thể xâm nhập. Khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều cũng là yếu tố thuận lợi cho quần thể muỗi Anopheles sinh trưởng và phát triển.

Kết hợp xét nghiệm phát hiện ca bệnh và truyền thông về bệnh sốt rét tại Trạm Y tế A Dơi - Ảnh: H.L

Theo thống kê năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 50 ca sốt rét, trong đó 58% (29 ca) là ca nội địa, 28% (14 ca) là ca ngoại lai và 14% (7 ca) tái phát. Tại khu vực Hướng Hóa, số ca mắc tăng 3,9 lần so với cùng kỳ năm trước, tập trung tại các xã biên giới như A Dơi, Hướng Phùng, Khe Sanh và Lìa. Đối tượng mắc bệnh chủ yếu là nam giới trong độ tuổi lao động, làm nghề đi rừng, làm rẫy, khai thác lâm sản, là nhóm có nguy cơ cao do thường xuyên ngủ rừng và tiếp xúc với muỗi truyền bệnh.

Trước thực trạng này, ngành Y tế tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó ưu tiên tăng cường giám sát chủ động, phát hiện sớm và xử lý triệt để ca bệnh. “Mục tiêu là bảo đảm 100% ca nghi ngờ được xét nghiệm và xử lý trong vòng 24 giờ, đồng thời điều tra dịch tễ, xử lý ổ bệnh kịp thời. Chúng tôi cũng chú trọng điều trị đúng phác đồ, đủ liều và theo dõi sau điều trị để hạn chế tái phát, nhất là với các ca nhiễm ký sinh trùng (KST) sốt rét P.vivax”, bác sĩ Huỳnh Công Hùng, Trưởng khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho hay.

Song song với đó, các biện pháp kiểm soát véc-tơ được triển khai có trọng điểm như phun hóa chất tồn lưu, cấp màn tẩm hóa chất, võng màn cho người dân vùng nguy cơ cao. Công tác truyền thông cũng được đổi mới, tập trung vào nhóm nguy cơ, sử dụng ngôn ngữ phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản trong vận động người dân thay đổi hành vi.

Ngành Y tế cũng chú trọng củng cố và nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở, tăng cường đào tạo cán bộ y tế thôn bản về phát hiện và xử lý ca bệnh, đẩy mạnh tập huấn cộng đồng. Đồng thời, bảo đảm cung ứng đầy đủ thuốc, test nhanh và vật tư phòng, chống sốt rét; duy trì chế độ giám sát, báo cáo thường xuyên, chính xác và tăng cường hỗ trợ kỹ thuật từ tuyến trên.

Một trong những giải pháp then chốt là đẩy mạnh hợp tác với nước bạn Lào trong kiểm soát bệnh sốt rét tại khu vực biên giới hai nước - Ảnh: H.L

Một trong những giải pháp then chốt là tăng cường kiểm soát sốt rét khu vực biên giới Việt-Lào thông qua việc phối hợp chặt chẽ giữa y tế, biên phòng và chính quyền địa phương trong quản lý di biến động dân cư. Hai bên tổ chức các điểm truyền thông, tư vấn, sàng lọc tại cửa khẩu, đường mòn, lối mở; chia sẻ thông tin ca bệnh. Việc triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát véc-tơ truyền bệnh ở cả hai phía được kỳ vọng sẽ giúp cắt đứt chuỗi lây truyền. Đồng thời, huy động sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch.

Quyết tâm loại trừ sốt rét trên địa bàn

Nhờ triển khai quyết liệt các giải pháp, Quảng Trị đang từng bước kiểm soát hiệu quả bệnh sốt rét. Trong những tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh chưa phát sinh ca bệnh sốt rét nào.

Ông Trần Văn Thịnh, Phó Giám đốc Sở Y tế khẳng định, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ y tế đến chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan, mục tiêu loại trừ bệnh sốt rét trên địa bàn vào năm 2029 hoàn toàn có thể đạt được. Trọng tâm thời gian tới là tăng cường phối hợp liên ngành, đặc biệt là hợp tác xuyên biên giới với Lào nhằm kiểm soát hiệu quả nguồn lây. Ngành Y tế sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực, bảo đảm đầy đủ thuốc, vật tư và sinh phẩm xét nghiệm, đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở.

Bên cạnh đó, các đơn vị được yêu cầu triển khai quyết liệt các biện pháp chuyên môn, sẵn sàng khi phát sinh ca bệnh trên địa bàn, như: Thu dung, điều trị kịp thời, phun hóa chất tại vùng nguy cơ, đẩy mạnh giám sát dịch tễ và điều tra côn trùng, ký sinh trùng trên diện rộng. Công tác truyền thông cũng được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi phòng bệnh trong cộng đồng, tạo nền tảng vững chắc để tiến tới loại trừ sốt rét bền vững.

Nhân viên y tế thực hiện xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét - Ảnh: H.L

“Đặc biệt, ngành sẽ triển khai một số biện pháp mạnh do Viện Sốt rét-KST-Côn trùng Trung ương, Viện Sốt rét-KST-Côn trùng Quy Nhơn và các tổ chức quốc tế hỗ trợ, như: Xét nghiệm các đối tượng nguy cơ cao để phát hiện KST sốt rét ở các bệnh nhân không có triệu chứng để điều trị, triển khai uống thuốc dự phòng cho toàn dân tại 2 xã Xy, A Dơi để loại trừ KST sốt rét P.vivax trong cộng đồng”, ông Trần Văn Thịnh nhấn mạnh.

Hành trình tiến tới loại trừ sốt rét vẫn còn nhiều thách thức. Những hạn chế về kinh phí, cơ chế phối hợp, cũng như nhận thức của một bộ phận người dân vẫn là rào cản. Đặc biệt, yếu tố di biến động dân cư và đặc thù địa hình vùng biên tiếp tục đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác giám sát và phòng, chống dịch. Những khó khăn này đòi hỏi sự quyết tâm, vào cuộc đồng bộ, sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng nhằm hoàn thành mục tiêu, góp phần bảo vệ, nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Hương Lê (Báo Quảng Trị)